SKDT medewerkers Isabella Hes en Wendy de Water vertellen hieronder over hun stagereis naar Berlijn

Dagverslag Berlijn Donderdag 14 juni 2012

Vandaag bezoeken we de Hannah Höch Grundshule, een gecombineerde basisschool & BSO. De school is gelegen in het noordwesten van Berlijn. Leerkrachten en pedagogisch medewerkers werken hier intensief samen. We lopen het schoolplein op. Het is blijkbaar pauze want er zijn veel kinderen buiten. Ook hier weer een groot buitenterrein met veel groen, veel hoeken en speeltoestellen. 

We worden gastvrij ontvangen in de personeelskamer door het hoofd van de pedagogisch medewerker: Frau Adler. Ze vertelt dat ze net uit een sollicitatiegesprek komt. Ze vertelt enthousiast dat ze zojuist een mannelijke pedagogisch medewerker aangenomen heeft voor de jongste school-/BSO-kinderen. Ze vindt dat er te weinig mannen werken in het onderwijs en de BSO. Op deze school werkend de leerkrachten en pedagogisch medewerkers intensief samen. Dit wordt extra ondersteund doordat de werkplekken in de personeelskamer gemixt zijn ingericht. Ook de huismeester, administratie en het secretariaat zijn werkzaam in deze ruimte. Doordat men elkaar kan zien, voorkom je dat mensen einzelgänger worden, luidt de visie van de schooldirectie.

De school telt 350 kinderen, 40 medewerkers waarvan 17 Erzieher (pedagogisch medewerker). Er wordt van leergroepen gesproken en niet van klassen op deze school. De Erzieher is de gehele dag aanwezig in de leergroepen.

Gebundende Shule (=verplichte school) is verplicht tot 16.00 uur voor alle kinderen. De lessen, afgewisseld met vrijetijdsactiviteiten, zijn verdeeld in blokken en verspreid tot 16.00 uur. De school hanteert deze tijd vanwege de financiën. Omdat de 'school' tot 16.00 uur geopend is, is er meer budget beschikbaar om pedagogisch medewerkers in dienst te nemen en te houden. In 2003 is er een regeringsbesluit genomen. Het doel is dat alle scholen op deze manier gaan werken.

In deze wijk zijn er veel kinderen uit gezinnen met armoede en werkloosheid. De visie is dat als de kinderen hier de gehele dag een programma hebben, zijn ze beter af. De toekomst voor deze kinderen ziet er dan beter uit. Een ander voordeel van dit schoolsysteem is dat kinderen van leergroepen 1,2,3 bij elkaar zitten en van leergroepen 4,5,6. Jongere kinderen leren van de oudere kinderen. Oudere kinderen leren jongere kinderen helpen, dit komt de sociaal/emotionele ontwikkeling ten goede en ook het zelfvertrouwen. Door de menging van leeftijden en competenties van kinderen en menging van onderwijs en ‘vrijetijdsactiviteiten’ (BSO) gedurende een schooldag, heeft ieder kind de ruimte om datgene verder door te ontwikkelen waar het kind in uitblinkt. Uit onderzoek is gebleken dat de leerresultaten van kinderen enorm gestegen zijn de afgelopen jaren. Conclusie is dat dit komt door het schoolsysteem; de ontwikkeling van het zelfvertrouwen. 

De groepen en ruimtes zijn hier wel heel groot. Kinderen die behoefte hebben aan (meer) structuur zijn hier niet altijd goed af. Dit wordt ook duidelijk vooraf aan en met ouders gecommuniceerd. Over 20 jaar is het Duitse onderwijs zo ingericht dat scholen en BSO volledig geïntegreerd zijn. En dat pedagogisch medewerkers dus als onderwijsassistenten werkzaam zijn. Als pedagogisch medewerker zit je dan wel iets meer in het onderwijssysteem te werken en dat moet je dan wel liggen. 

Op deze school was er in het begin veel weerstand tegen de samenwerking tussen school en BSO. De directeur heeft toen uiteindelijk besloten om de school in tweeën te delen. Een klassiek deel en een nieuw systeem deel. Hierdoor verdween de weerstand.

Ervaring is ook dat jongere pedagogisch medewerkers het leuker maar ook makkelijker vinden om samen te werken met de leerkrachten. 

Kinderen ontvangen een weekplan. Daar staat in welk programma het kind deze week volgt. De leerkracht is verantwoordelijk voor dit programma, de voorbereiding en de controle hierop. De pedagogisch medewerker ondersteunt. In principe vinden alle lessen/activiteiten plaats in de eigen ruimte en met de eigen leerkracht en pedagogisch medewerker. Tot 16.00 uur is het schooltijd. Lessen en activiteiten (school en vrije tijd) worden gezien als schooltijd. Leerkracht en pedagogisch medewerkers werken al die tijd samen. Leerkracht is al die tijd eind verantwoordelijke. Gedurende de vakanties werken de pedagogisch medewerkers zelfstandig en zijn zij de verantwoordelijke.

Het systeem op deze school doet denken aan een project wat in de gemeente Helmond draait: Mondomijn (www.mondomijn.nl). Mondomijn is een integraal kindercentrum voor onderwijs en opvang voor kinderen in de leeftijd van 0-12 jaar.

We krijgen een rondleiding. We worden gevraagd om stil te zijn terwijl we een ruimte worden binnen geleid. Opvallend detail is dat we plastic hoesjes over onze schoenen moeten aantrekken. In deze ruimte zijn drie leergroepen (75 kinderen) te vinden. De ruimte oogt groot, vriendelijk en uitnodigend. Een mengeling van school- en BSO-meubels en inrichting. Iedere leergroep heeft zijn eigen leerkracht en pedagogisch medewerker en heeft ook zijn eigen hoek die afgeschermd is door middel van (verrijdbare) kasten, schermen en verhoogde zitpodia in verschillende hoogte van de andere leergroepen. Een etage hoger zitten leergroepen met oudere kinderen. Ook hier ongeveer dezelfde inrichting maar dan wel afgestemd op de oudere leeftijd. Als laatste krijgen we ook nog de klassieke inrichting te zien. Twee schoolklassen en één vrijetijdsruimte. Dit is herkenbaar uit Nederland. De kinderen mogen zich vrij bewegen, na gelang de activiteiten en de lessen.

"Es ist geshaft", het laatste officiële bezoek zit erop. Vanmiddag hebben we nog een rondleiding bij de Nederlandse ambassade voor wie wil en morgenochtend evalueren we de afgelopen weken om daarna de laatste uren te shoppen, wandelen, relaxen, musea te bezoeken voordat we met het vliegtuig naar Nederland terug keren.

________________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn Woensdag 13 juni 2012

Woensdag 13 juni 2012 in de tweede week van onze Berlijnstage zijn de tweede stages begonnen.

Omdat ik vandaag het dagverslag mag schrijven, ga ik jullie mijn dag laten meebeleven! De dag begint met een taxirit door de wijk. Daar werden Wendy Schalen, Wendy de Water en ik afgezet op het Kita bos dagverblijf genaamd ROBIN HOOD wald! Ze spreken er Duits en Engels, dus dat was wel erg fijn, omdat mijn Duits niet zo goed is en ik zo meer vragen kan stellen. Serv Vinders en Jantine vergezellen ons en kijken een stukje mee. Daarna zijn ze naar hun volgende bestemming gegaan. We werden in een groot park ontvangen nabij de Kita op een grasveld waar de ouders hun kinderen ‘s morgens kunnen brengen tussen 8.30 en 9.00 uur. De kinderen mogen vanaf anderhalf jaar beginnen t/m 6 jaar oud. Ophalen is van maandag t/m donderdag vanaf 16.30 uur en op vrijdag vanaf 15.30.

In een grote kring zingen de kinderen met een paar ouders, leidsters en stagiaires liedjes om de dag te beginnen. Speciaal voor ons wordt er een welkomstlied gezongen en heeft Wendy mogen vertellen waarom wij een kijkje komen nemen deze dag op de bos Kita. De groep werd daarna opgesplitst in tweeën. Eén groep met kinderen van anderhalf tot 3 jaar en een groep met kinderen van 3 tot 6 jaar. Wendy Schalen en ik zijn met de jongste kinderen meegegaan naar het grote park en Wendy de Water met de oudste kinderen met de bus richting het grote bos. Een klein jongetje dat bijna anderhalf jaar is komt met zijn vader mee wennen in de groep, hij vertelt dat hij nog één kind heeft die hier op de Kita zit. We wandelen met z’n allen een stuk het park in en zoeken een geschikte plek onder de bomen om te gaan ontbijten. Alle kinderen wassen hun handen en pakken de eigen rugzakjes uit de bolderkar. Samen zitten we op een plastic kleed en zingen voordat er gegeten wordt. Verschillende soorten fruit en groenten worden op een groot houten bord gelegd dat een aantal keer de kring rond gaat. Brood en drinken krijgen de kinderen van huis mee en mogen dit opeten. Na het ontbijt is er een ‘piepie’ (plas- en verschoonronde). De jongens mogen zelf staand plassen in de bosjes en de meisjes moeten hurken. Kinderen met luiers krijgen een schone om en dit word gewoon op een klein kleedje gedaan. Er is altijd één Duitssprekende en één Engelssprekende leidster of leiding aanwezig. De vader die mee is, vertelt dat er een wet is in Berlijn dat je als Kita een vaste locatie moet hebben voor vers water, slaapplaatsen en toiletverschoning. Wendy vertelt dat wij bij onze stichting Speelwerk  in Nederland ook Lutjepots hebben en kinderen dan in de buitenlucht kunnen slapen. Dit vinden de leidsters erg interessant en reageerden er positief op door te zeggen; ‘Dan kunnen wij alles buiten doen, ook slapen!’ Leuk om te horen toch?

Deze bos Kita werkt met de filosofie in de natuur en richtlijnen van John Young.De natuur wordt gebruikt in de dagelijkse samenleving om creativiteit en zelfstandigheid te ontwikkelen bij de kinderen. Ze leren de kinderen om zelf te ondervinden en vertellen ze niet van te voren wat wel en niet mag.  

Er wordt vrij gespeeld en een grens van het voetpad dient ervoor dat kinderen weten dat ze in dat gebied mogen vrijspelen. Ongeveer een uur tussen de bosjes, klimmen in het grote rek, in een grote boomstronk verstoppen, wat heerlijk om naar te kijken hoe die kleintjes daar van genieten. Als er conflicten zijn leren ze de kinderen ‘stop’ te zeggen en anders blijven ze erbij en praten kalm om het op te lossen. Na een uur gespeeld te hebben roept de leidster ‘Koek Koek, Koek Koek’ het teken dat de kinderen bij elkaar moeten komen en ze zich klaarmaken om terug te gaan naar de Kita. Hand in hand en aan de bolderkar lopen de kinderen mee. Daar aangekomen trekken de kinderen zelfstandig de eigen jas, regenlaarzen en broek uit. Elk kind heeft een eigen kapstok. Er wordt geplast en handen gewassen voor het eten. Ze wassen zelf hun gezicht met een washand. Even snoeten poetsen, want van spelen in het bos word je toch wel vies! Er wordt op alle kinderen in de natte celruimte gewacht totdat iedereen klaar is.

Een liedje wordt gezongen in het Duits die wij ook kennen in het Nederlands ‘met de vingers’ en een smakelijk eten liedje. Dan worden er bekers met water en borden eten rond gedeeld. Er worden alleen biologische producten gebruikt en ze eten geen vlees uit respect voor de dieren en alles dat leeft. Het voedsel wordt voor de Kita geleverd elke week.

Wat mij opvalt tijdens het eten is dat alle leidster heel kalm blijven en rustig, waar de kinderen ook heel rustig en stil van worden. De leidster vertelt mij dat ze normaal maar 15 minuten hebben om te eten. Daarna komen de grote kinderen die ook moeten eten. Na het eten weer met z’n allen tanden poetsen en toilet ronde. Twee kinderen worden opgehaald en de rest gaat in een aparte ruimte met matrasjes naast elkaar liggen slapen. De leidsters gaan erbij liggen en zingen heel zachtjes totdat iedereen in slaap valt……Zzzzz slaap zacht in dromenland. Dan gaan Wendy, Wendy en ik weer weg na een inspirerende ochtend meebeleefd te hebben!

Groetjes uit Berlijn                                 

________________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn Dinsdag 12 juni 2012

Vanmorgen de dag wat hectisch begonnen, de vermoeidheid begint mee te spelen. We reizen met de metro U8 richting Wittenau en bezoeken een kinderdagverblijf (Kita) ‘Lieberwalderstrasse’. Daar worden we hartelijk ontvangen door die Leiterin.

Op dit kinderdagverblijf zitten 135 kinderen met heel veel verschillende nationaliteiten. Slechts zeven kinderen zijn van Duitse afkomst. Door de vele verschillende talen wordt er op dit kinderdagverblijf heel veel aandacht besteed aan de taal. Vooral veel documenteren en veel gebruik maken van foto’s, om dingen uit te leggen. Dit is niet alleen prettig voor de kinderen maar ook voor de ouders die vaak ook geen Duits spreken.

*Door middel van het Sprachförderungsysteem krijgen de kinderen vele mogelijkheden om nieuwe ervaringen op te doen en zich thuis te voelen in en met de Duitse taal.

*Men gaat vriendelijk en respectvol om met de kinderen en hun ouders.

*Er wordt heel veel gebruik gemaakt van foto’s, onder andere afspraken met de kinderen waar ze die dag willen gaan spelen.

*Er is een bibliotheek en de kinderen mogen een boek meenemen van huis en één keer per week hun lievelingsboek laten zien.

* Er worden PowerPointpresentaties gehouden voor de ouders, zodat ze kunnen zien waar hun kind mee bezig is.

* Er hangt heel veel informatie in het gebouw met foto’s en de bijpassende woorden, zodat het duidelijk is voor de ouders wat ze bijvoorbeeld mee kunnen geven als tussendoortje. Zo hangt er bijvoorbeeld een foto van een appel en daarbij het Duitse woord Apfel .

* Ook zijn er boekjes met foto’s van emoties; blij (een lachend kind), verdrietig (een huilend kind) enzovoort.

Alles van de kinderen wordt bijgehouden in het Sprachlerntagebuch. Dit boek krijgen de kinderen mee als ze naar school gaan.

Verder wordt er gebruik gemaakt van themagerichte projecten, die ook leeftijdsgericht zijn. Iedere groep heeft een eigen fototoestel wat ook de kinderen mogen gebruiken. Alle afspraken staan op papier met zinnen en foto’s. Na al deze duidelijke informatie volgt een rondleiding door deze bijzondere Kita.

We zien heel veel mooie en inspirerende dingen hangen onder andere een weekplanbord, waar duidelijk op staat wat het programma is met een bijpassende foto. Elke dag hetzelfde programma zodat de kinderen de dag leren herkennen.

Na dit bezoek gaan we heerlijk lunchen bij ‘Anna Blume’, waar we genieten van een frühstück etagère vol beleg; verschillende soorten kaas, vleeswaren en fruit met diverse broodjes.

‘s Middags vervolgen we ons programma en gaan we naar een kinderkunstcentrum;

een Lern-werkstatt.

Daar worden we begroet en rondgeleid door Aysun. Zij vertelt ons wat ze hier doen. De pedagogisch medewerksters kunnen hier een bijscholing volgen, zoals werken in kleuren thema’s en kinderprojecten, ‘wat vinden de kinderen leuk’ en hoe kunnen ze door middel van creatief bezig zijn tot zichzelf komen.

Daarna gaan we zelf even aan de slag en doen we tot onze verrassing wat proefjes met water, punaises en paperclips…erg hilarisch.

Na deze lange dag gaan we gauw even naar ons appartement om wat te eten en om ons om te kleden en spreken weer om 20.00 uur af op S bahnhof Alexanderplatz.

We gaan met een groepje van acht personen met Serv, onze begeleider, even een borrel drinken in een Bluescafé voor de oudere jongere… Erg gezellig maar dan ook hoog tijd om te gaan slapen, morgen moeten we weer stage lopen.

Wendy de Water

_________________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn Maandag 11 juni 2012

Na een heel leuk weekend is het weer maandag en dus gaan we weer op pad.

We reizen vanochtend naar de wijk Kreuzberg waar een voormalige parkeergarage is omgebouwd tot een kinderdagverblijf voor kinderen tot zes jaar (tot ze naar de basisschool gaan). Het gebouw en de ruimte die de kinderen tot hun beschikking hebben is in één woord GEWELDIG! Het is één van de grootste Kita's van Berlijn, er worden maximaal 150 kinderen opgevangen met een totale oppervlakte van wel 2100 m2. En dat terwijl zij een wachtlijst hebben van ruim 1000 kinderen.

De manager (die Leiterin) is duidelijk trots op de kinderen, het team en de ouders en laat ons horen en zien wat de missie en visie van het dagverblijf is. Een aantal opvallende zaken is:

• Kinderen hebben ruimte nodig om zich zelfstandig tot individu te kunnen ontwikkelen, de pedagogische visie wordt zichtbaar en merkbaar uitgedragen. Bijvoorbeeld door op de muren uitgangspunten te hangen, geïllustreerd door foto’s.
• Kinderen zijn vrij om te kiezen wat zij willen doen en met wie zij willen spelen.
• De pedagogisch medewerkers (pm) volgen letterlijk het kind. Dat wil zeggen dat een leidster een kind (vanaf de start totdat het kind het dagverblijf verlaat) begeleidt. Daarnaast wordt het kind door de pedagogisch medewerker geobserveerd waardoor duidelijk in beeld komt, wat het kind nodig heeft om zich prettig te voelen en zich te kunnen ontwikkelen op alle gebieden.
• De pedagogisch medewerker laat de kinderen in aanraking komen met meerdere talen, waaronder Turks. De kinderen leren spelenderwijs tellen en liedjes in verschillende talen.
• Ouders zijn en worden betrokken bij de ontwikkeling van het kind en het centrum. De gedachte is dat ouders  hun ambities, kennis en hobby's delen en deze inzetten voor de ontwikkeling van de kinderen. De ouderbetrokkenheid is in dit centrum zeer hoog!

Verder horen we nog dat er een diversiteit van ouders is, namelijk een mix van Duitse (60%) en allochtone (40%) ouders maar ook dat er ook een mix is ontstaan van mensen uit verschillende sociale en economische klassen. Tot slot nog een laatste bezoek aan de kelder (waar vanuit de centrale keuken de lekkerste warme lunchgerechten komen) en het dakterras, waar iedere groep een eigen kruidentuin heeft.

Na de lunch (op een heerlijk zonnig terras) bezoeken wij een basisschool (Grundshule) waar de BSO is geintegreerd in de school. Dat wil zeggen dat onder schooltijd er ook BSO-tijd is, hier wordt alles als leerzaam gezien. Er is geen onderscheid tussen wel educatieve en niet-educatieve activiteiten. De pedagogisch medewerkers van de BSO werken (soms zelfs de hele dag) samen met de leraren van de school aan de ontwikkeling en vorming van de kinderen. Van 08.00-13.30 uur zijn de kinderen (verplicht) aanwezig en tot 16.00 uur is het vrijwillig (ouders hoeven niets bij te betalen). De BSO is tot 18.00 uur open en hiervoor betalen ouders dan (voor twee uur) opvang.

Door de gehele school is te zien dat de kinderen inspraak hebben over de inrichting van de lokalen, de kleuren op de muren en zelfs de buitenspeelplaats is (mede) door de kinderen ontworpen. Er zijn heel veel leslokalen maar ook lokalen waarin de kinderen kunnen spelen, rusten, lezen of creatief bezig kunnen zijn.

In totaal is er plaats voor 600 kinderen en ook hier is een wachtlijst. De school is erg populair bij ouders en is zelfs genomineerd voor de beste school van Duitsland. Deze nominatie is onder andere te danken aan de duidelijke visie op leren en plezier hebben, kinderen hebben veel (eigen) keuzemogelijkheden. Uiteraard worden de leerprestaties van het kind beoordeeld en wel met een bijzonder systeem. Zowel ouders als leerkrachten geven hun mening (goed, kan beter of heeft nog extra hulp nodig) over de verschillende toetsonderdelen. Daar waar ouders en leerkrachten het anders zien, wordt er gepraat. Uiteraard wordt ook besproken wat goed gaat en waar het kind hulp bij nodig heeft. Het kind is altijd aanwezig bij het gesprek en er worden ook huisbezoeken gehouden. Andere opvallende zaken zijn:

• Er is een schoolparlement. De leerlingen hebben een jaarlijks budget van €500,- .
• Het jongenstoilet, het licht is groen (dit is onprettig aan de ogen waardoor de jongens niet lang op het toilet blijven hangen) en er hangen zelfgemaakte portretten van meisjes (waar de jongens plassen) die ervoor zorgen dat de jongens beduidend netter zijn gaan plassen. Het lijkt namelijk alsof zij door de meisjes bekeken worden.
• Een groep kinderen wordt opgeleid als conflictenteam. Zij dragen speciale hesjes en zijn aanspreekpunt voor andere kinderen bij een (dreigend) conflict.

Uiteindelijk krijgen we ook nog de gelegenheid om aan te schuiven bij een theaterstuk van de jongste kinderen. Zij laten hiermee aan hun ouders zien hoe zij zich in een jaar tijd al ontwikkeld hebben. Het was heel erg leuk om hier zomaar tussen te kunnen zitten en dit te ervaren. De voorstelling was ook nog eens heel grappig.

Mijn ruimte voor een dagimpressie is eigenlijk op maar ik kan het niet nalaten om nog (kort) te vertellen over het avondprogramma. We werden getrakteerd op een voorstelling in het theater, en we wisten niets meer behalve dat het LEO heette.

Het bleek een act te zijn waarbij we van het begin tot het einde toe, vol verbazing en met heel veel plezier naar hebben gekeken. Het was een wondelijke voorstelling die we niet hadden willen missen.

Groeten uit Berlijn

___________________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn Zondag 10 juni 2012
 
Net als gisteren hoefden we vandaag pas om 11.00 uur te verzamelen. Dat was heerlijk! Wij wilden met het hele groepje van de Hochestrasse de M4 naar het Alexanderplatz nemen. Maar in verband met een wielerronde door de stad, reed die niet. Dat werd dus lopen. Gelukkig was het mooi weer en zo hadden we onze portie ochtendgymnastiek meteen gehad.

Als eerste gingen we naar een strandtent voor een drankje, Annette was er ook bij. Toen we daar gezellig zaten, konden we kijken naar de mensen die meededen aan een beachvolleybal toernooi. En aan de andere kant was een grote klimattractie. Dat zag er spectaculair uit. Daarna gingen we met de metro naar een groot monument van restanten van de muur. Erg indrukwekkend allemaal. We zagen bijvoorbeeld foto's van mensen die hadden geprobeerd over de muur te komen en zijn doodgeschoten. Verder keken we door een spleet in de muur naar een gebied waar landmijnen lagen. Zo kon je zien hoe breed het gebied tussen de muren was. We konden daar ook zien dat de muur naast een begraafplaats heeft gestaan. Dat mensen die daar woonden, konden ineens niet meer naar het graf van hun ouders. Gek om bij stil te staan dat mensen ooit zoiets hebben bedacht.
 
Vanaf daar stapten we weer in de metro en gingen we naar de vlooienmarkt. De ene helft van de groep was na een half uur klaar om weer verder te gaan en andere helft bleef om nog lekker verder over de markt te struinen. Het was erg druk, maar wel leuk om even te kijken. Een aantal heeft ook nog wat leuke dingen gekocht daar. De mensen die niet bij de markt bleven, gingen met Serv weer de metro in om weer verder te gaan. Serv wilde ons iets speciaals laten zien. Na een tijdje lopen kwamen we bij een klein koffietentje. Daar liepen we doorheen en toen kwamen we bij een klein hotelletje, gemaakt van oude caravans. Heel leuk om te zien! In een hal stonden een paar caravans en elke caravan was een kamer. De jongelui die daar op dat moment verbleven keken heel verbaasd toen wij daar met z'n allen binnen kwamen lopen en foto's begonnen te maken. Het was net of we iemands hotelkamer binnenliepen. ‘This is private’, zei een van die jongens dan ook. We zijn dan ook meteen weer weggegaan. Maar het was wel leuk om te zien. Het zag er gezellig uit.

We liepen weer verder en op gegeven moment kwamen we uit bij het duurste kinderdagverblijf in de wereld. Volgens mij heeft het 42 of 43 miljoen euro gekost! Maar door de gekke constructie waar gevaarlijk uitstekende punten bij zitten, is het afgekeurd om als kinderdagverblijf te functioneren. Het is nu een school met BSO. We hebben er een beetje omheen gelopen. We konden de gymzaal zien. Echt heel erg groot. En totaal niet gebouwd voor kleine kinderen. Het was meer een groot basketbalveld of zo. Ik vond het een mooi gebouw. Maar wel vreemd dat een architect van zo'n gebouw een kinderdagverblijf wilde maken.

Daarna was het tijd om te gaan lunchen. Het groepje dat bij de vlooienmarkt was gebleven kwam daar ook heen om te eten. Daarna konden we kiezen. Met Serv mee naar een leuk plekje waar je in het gras kunt zitten en als je wilt zelfs kunt dansen, of je eigen plan trekken en wat anders gaan doen.

Ik ben toen met mijn 'huisgenoten' Astrid en Birgit terug naar het appartement gegaan. We zijn eerst nog even op het Alexanderplatz langs de Afrikaanse kraampjes, die daar al een paar dagen staan, gelopen. Dat was leuk. Uiteindelijk begonnen we onze wandeling terug naar het appartement, maar al snel zagen we dat de M4 weer reed, dus hebben we die toch maar genomen. 

Diegenen die nog zin hadden om te gaan eten bij een Vietnamees restaurant, spraken dat af voor de avond.

Groeten uit Berlijn

______________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn zaterdag 9 juni 2012 De dag van Nederland - Denemarken

Vandaag hebben we met tien man door de stad gefietst (een deel met oranje T-shirts aan). Natuurlijk moesten we eerst een klein stukje reizen met de metro naar de verhuurder van de fietsen. We hebben al de hele week met de metro gereisd en dat gaat ons inmiddels heel goed af, maar vandaag gingen de deuren wel heel snel dicht. Daardoor zat Serv al in de metro met Saskia en de rest van de groep stond nog op het perron. Toch nog goed aangekomen allemaal.

De fietsverhuur was op een binnenplaatst van een voormalige bierbrouwerij. Een prachtig gebouw dat gekraakt is en nu bewoond wordt door onder andere kleine theaters. We hebben door een aantal wijken gefietst en erg veel gezien. De eerste bezienswaardigheid waar we langs kwamen, was een mooie watertoren waar nu allemaal appartementen in zitten. In diezelfde straat staat een zwaar bewaakte synagoge. De Duitsers doen er alles aan om te voorkomen dat er in hun land geen aanslag wordt gepleegd op Joden. Een stukje verder in de straat staat een woning die nog in de staat verkeert waarin alle huizen verkeerden in Oost-Berlijn voor de val van de muur, flink verwaarloosd. Het contrast met de huizen erom heen kan niet groter.

Een stukje verder liet Serv ons een soort openbare bibliotheek zien. Dat zijn drie boomstammen, midden op het trottoir waarin vakjes met luikjes zitten waarin boeken staan. De bewoners van die wijk kunnen boeken lenen en ook boeken erin zetten voor anderen om te lenen. Ook zijn we langs een restaurant gefietst waar je in het donker kunt eten om te ervaren hoe blinde mensen dit meemaken. De Nederlandse ambassade staat aan het water, een prachtig gebouw ontworpen door Rem Koolhaas. Op naar de lunch! Eerst nog even langs het favoriete restaurant van Brad Pitt en Angelina Jolie en daarna een lekkere salade gegeten aan het water.

Iedereen uitgerust en buikje vol dus weer op naar de volgende bezienswaardigheid. De bruine beren van Berlijn. De beren zijn het symbool van de stad. Via de Oberbaumbrugge door naar het kappertje waar je heerlijke taartjes kan eten maar ook geknipt kan worden. Wat wil een mens nog meer! De taartjes waren heerlijk! Als laatste hebben we checkpoint Charlie bezocht. Deze grensovergang tussen de Amerikaanse en de Russische sector werd gebruikt door buitenlanders en diplomaten. Erg indrukwekkend, mede door de foto’s die er hangen met werkelijke beelden. Gauw door naar de voormalige brouwerij om de fietsen in te leveren, maar ook om voetballen te zien. Er hangt op de binnenplaats een groot scherm waar iedereen voor €3,00 kan komen kijken. Hoe dat is afgelopen weten we allemaal!

Na een super leuke dag zijn sommige van ons toch nog teleurgesteld naar huis gegaan.

______________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn vrijdag 8 juni 2012

Vrijdag 8 juni 2012 waren we door Annette Hautumn (coördinator) uitgenodigd in haar kantoor voor de eerste evaluatie na een week bezoeken aan Kita’s en hort en stage lopen op één van deze locaties. Toen we aankwamen stond Annette al op ons te wachten. Ze vertelde dat de plek waar we stonden vroeger de grens was tussen Oost en West-Berlijn. Het was niet meer visueel waar te nemen want de plek was nu begroeid. Tussen Oost en West lag in die tijd nog een klein dorpje waar families woonden en een klein schooltje was. Zij mochten uitsluitend familieleden ontvangen waarvoor ruim van te voren een aanvraag ingediend moest worden. De gasten moesten dan over een speciaal klein bruggetje lopen.

Na deze uitleg kregen we koffie en startte de evaluatie. Gedachten werden door ons uitgewisseld over de stage-ervaringen. Over het algemeen waren we het er wel over eens dat we hartelijk waren ontvangen. Verder valt op dat kinderen hier al vroeg zelfstandig worden gemaakt. Ze reizen bijvoorbeeld al vanaf acht jaar. Ook vertelde iemand dat zij ergens was geweest waar een kind zijn verjaardag echt viert. Het kind is echt jarig, de hele dag. Hij mag bijvoorbeeld vriendjes uitkiezen en mag als eerste zeggen wat hij of zij wil met activiteiten. Ook blijven ouders soms wel 14 dagen op de opvang om het kind te laten wennen. Ouders maken daar gewoon tijd voor. Verder moeten we ons niet afvragen wat hebben zij beter, maar wat is er anders en kunnen we dat toepassen in ons systeem? In de Berlijnse opvang kijkt men naar het kind. Men observeert en biedt activiteiten aan die aansluiten op het Berliner Bildungsprogramm. Die Bildung (vrij vertaald individueel groeiproces van het kind) wordt aangeboden in zeven Bildungsbereiche. Fit en fun, spraak en geschrift, sociale en culturele activiteiten, creatieve activiteiten, muziek, rekenen, natuur en techniek. Met deze zeven gebieden hopen kita’s en horts dit doel te bereiken. Deze zaken kunnen in de activiteiten die ze aanbieden voorbij komen. Dat hoeft niet ineens maar dat kan ook later. Vandaar het individuele groeiproces. Annette vertelde verder nog dat er in dit deel van Berlijn veel armoede heerst en er verschillende culturen te vinden zijn. Het viel ons op dat er  vaak medewerkers ziek zijn. (In Berlijn is er pas na zes weken vervanging mogelijk.) Het ziekteverzuim ligt daar op acht procent aldus Annette.

Daarna kregen we een heerlijke lunch aangeboden en na de lunch vertelde Leontine ons dat
we volgende week vrijdag nog een evaluatie hebben. Verder is het de bedoeling dat we alle
tips gaan verzamelen en er worden dan acht tips gebruikt voor de powerpointpresentatie.
Na de evaluatie zijn we nog over de Glienicker Brugge gelopen. Daar vond in de tweede wereldoorlog de spionnenuitwisseling plaats. Vervolgens zijn we nog naar het huis van de Wannseeconferentie gegaan. (Hier vind je in een zaal nog de notulen van de vergadering van het afschuwelijke plan om alle Europese Joden te vermoorden.) Daarna hebben we nog even op een terrasje gezeten en zijn met het bootje en bus terug gegaan naar het centrum van de stad. Op de Alexanderplatz was op dat moment een Afrikaans festival bezig. Al met al weer een leerzaam, leuk en gelukkig warm dagje.

______________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn donderdag 7 juni 2012

Om half twaalf lopen we met z’n drietjes (ik, Bob en Isabelle) richting de U-bahn. Dit wordt onze tweede dag stage bij de Bos BSO. We pakken de U5 en stappen op Alexanderplatz over op de S7 richting Grune wald. Het is echt heel erg druk als we de S7 instappen, het lijkt hier wel altijd spits. En wat is het vreselijk benauwd in de metro, alsof alle warmte hier blijft hangen!                               

Grune wald is een station met een heftige geschiedenis. Op dit station zijn heel veel joden gedeporteerd richting Auschwitz, Theresienstadt en Lodz. Je kunt spoor 17 op gaan en rondlopen. Er is ook nog een monument in een muur te bezichtigen.

We lopen verder richting de Bos BSO. Het is een soort keet van hout die van binnen heel erg knus en gezellig versierd is. Er is een wc aanwezig die je kan doortrekken door er houtsnippers op te scheppen, erg milieuvriendelijk. Een bank, een lange tafel met wat krukjes en bij binnenkomst een plekje voor de jassen en spulletjes van de kinderen. We mogen eerst even meelopen naar de school samen met Hannah. Op school kunnen we snel een kijkje nemen bij de BSO die in de school aanwezig is. Dit ziet er net zo uit als bij ons. Verschillende ruimtes met verschillende hoekjes en thema’s. Hannah verteld dat er hier negen BSO’s in de buurt zitten, aangesloten bij één school. Tegenwoordig, en eigenlijk al sinds drie jaar, is de BSO vanuit de school geregeld en niet meer een initiatief vanuit ouders. Ouderparticipatie is wel aanwezig in de vorm van een oudercommissie maar de ouders zijn niet meer zo betrokken als voorheen. Je kunt als ouder duidelijk je voorkeur geven op welke BSO je kind thuis hoort. En dus kiest een aantal ouders voor de Bos BSO. In totaal komen hier 23 kinderen naar toe verdeeld over verschillende dagen.

Hier aangekomen mogen we weer aanschuiven aan tafel en een lekkere warme hap mee eten. Het lijkt een soort pannenkoek met warme vanillesaus. Erg lekker! En een hele gezonde wortel rauwkost. We praten nog wat met Anja en bekijken wat foto’s van wat ze hier knutselen. Allerlei activiteiten die hier worden gedaan zijn geïnspireerd door de natuur. Het mooie is dat hier niks moet en heel veel kan. De kinderen hebben vrije tijd en zijn ook echt vrij in de natuur. Ze geven aan als ze ergens willen spelen, wat verder weg, en het kan ook gewoon. Er worden zo af en toe wel activiteiten en projecten aangeboden maar dit is voor ieder vrij om aan mee te doen. Er wordt niet gewerkt met een week- of maandplanning.

Gisteren hebben we heerlijk gevoetbald met de kinderen, waarna we zijn gaan boogschieten. Dit is een heerlijke ontspannen ervaring hier in het bos. Ik heb er echt van genoten!

Het is opvallend vind ik, hoe ze hier de lijsten met kinderen bijhouden. Ze hebben geen officiële lijst, zoals wij die kennen als bolletjeslijst. Ze houden het hier elke dag in een schriftje voor zichzelf bij maar dit wordt niet zo nauw gecontroleerd als bij ons in Nederland.

Rond half vier nemen we afscheid en gaan op weg met de bus (M19) richting centrum. Door met de bus te gaan volgen we weer een ander route waardoor we weer andere dingen zien. Erg leuk om bovenin een dubbeldekker te zitten!

’s Avonds eten we Turks en gaan daarna naar het openluft Kino Kreuzberg. We bekijken de film: Descendant met George Clooney. Je kunt hier heerlijk in een ligstoel plaatsnemen op een grasveldje. Er zijn drankjes en dekentjes aanwezig, heel fijn. We gaan rond 00.00 uur terug naar huis en moeten de volgende dag om 07.00 uur op weer op.

Groeten uit Berlijn

______________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn 6 juni 2012

Vandaag splitsen we op in kleine groepjes, we gaan stage lopen!

Grundschule in der köllnischen
Frau Mirjana Telebasic
Hanselstrasse

Na even zoeken hebben we de school gevonden. Frau Mirjana (leidinggevende van de pedagogisch medewerkers) ontvangt ons hartelijk met een lekker bakje koffie. Vandaag gaan we rondkijken, morgen gaan we echt meedraaien in de klassen.

Grundschule is een brede school, er wordt geen onderscheid gemaakt in opvang en school. De kinderen zijn hier van 8.00 tot 16.00 uur. Er is een mogelijkheid om voor en na school te komen (6.00-8.00 uur en 16.00-18.00 uur) maar hier wordt weinig gebruik van gemaakt. De dag ziet er als volgt uit: vijf uur les, 1,5 uur eten en vrije tijd en daarna weer les (één keer in de week is elke groep 's middags aan de beurt om zich in te schrijven voor extra activiteiten). Op vrijdagmiddag zijn de kinderen vrij. De ouders betalen voor het eten €23,- in de maand. Ook betalen zij voor de eventuele extra 'opvang' in de vroege ochtenduren en na 16.00 uur.

Nog wat feiten voor de rondleiding start:

• Er gaan 700 kinderen naar deze school
• 78% is allochtoon
• 25 kinderen per groep, 29 groepen, elke klas heeft één leraar en één pedagogisch medewerker

We beginnen met de rondleiding: Wauw wauw wauw!

Ondertussen hebben de kinderen vrije tijd dus mogen ze rondlopen in het 'activiteitengebouw'. Alle lokalen zijn ingedeeld in verschillende thema's: voetbal, knutselen, lego, prinsessen, sport, bibliotheek, dansstudio en nog veel meer. De kinderen kiezen zelf waar ze naar toe gaan. Als je een lokaal binnen loopt hangt een kind zijn persoonlijke pasje (met foto en naam) op zodat iedereen weet waar het kind is. Als je ergens anders naar toe wilt: geen probleem, naar een andere activiteit en daar weer inchecken door middel van het pasje. Wat een goed systeem! Het is 13.30 uur en de kinderen gaan terug naar hun eigen klaslokaal. De grote kinderen gaan aan het werk met rekenen en taal. De kinderen van groep 3 hebben deze middag vrije keuze aan activiteiten. Elke acht weken mogen ze zelf een activiteit kiezen waar ze dan acht weken aan werken. We hebben alle activiteiten tijdens de rondleiding gezien: bakken, huisdieren, keramieken (waar we zelfs een prachtig cadeau kregen), sport, fotocursus en nog veel meer. Dit was echt super en elke activiteit was goed georganiseerd en leerzaam voor de kinderen.

Dit was een super stagedag, we hebben nu al zin in morgen dan gaan we echt meedraaien in een klas!

Het avondprogramma met de hele groep: we spreken af bij Friedrichstrasse, vanuit daar lopen we naar het restaurant 12 apostel. Waar je de trein over je heen hoort rijden.

Na het overheerlijke eten lopen we naar de Brandenburgertor, Holocaust monument (zeer indrukwekkend), de plek waar de bunker heeft gestaan waar Hitler en zijn vrouw zelfmoord hebben gepleegd, Potzdammer Platz waar nog een stukje Berlijnse muur staat, het Sony Centre en daarna gaan we lekker naar huis.

Kort samengevat: een lange maar indrukwekkende dag!

Groeten uit Berlijn

_____________________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijn 5 juni 2012

Vandaag stond er een bezoek aan twee kinderdagverblijven op het programma.

Wat is het openbaar vervoer in Berlijn toch geweldig. Er rijdt altijd wel ergens een tram of metro naartoe. Om 9.00 uur werden we verwacht bij kinderdagverblijf Klakx. De moeder van Frieda Borstelman is 22 jaar geleden gestart met een kinderdagverblijf en heeft in de loop der jaren een eigen visie op kinderopvang ontwikkeld. Op dit moment is de moeder meer de denktank op de achtergrond en is Frieda directeur van nu zo’n dertig kinderdagverblijven in Berlijn, twee in Hannover en twee in Stockholm. Inmiddels is er ook een basisschool, middelbare school en een opleidingsschool voor pedagogisch medewerkers, allemaal gebaseerd op haar concept. 

Het kinderdagverblijf waar wij waren is het basiscentrum. Frieda heeft met een leverancier meubels en speelmaterialen ontworpen, die hier eerst uitgetest worden. Bevalt dit, dan wordt dit voor alle kinderdagverblijven en in alle groepen aangeschaft. Haar moeder heeft ook eigen studieboeken geschreven, die gebruikt worden op de eigen opleiding. Hun slogan is: ‘Bij ons leert de toekomst’. Het gebouw is vijf verdiepingen hoog en iedere verdieping is ingedeeld naar leeftijd. Er zijn veel ruimtes waar een ontwikkelingsgebied centraal staat. Zo zagen we ruimtes om te bouwen, voor muziek, slaap-/speelruimtes (er zijn geen bedjes, alle kinderen boven de één jaar liggen op matrasjes, die na het slapen weer opgeruimd worden), rollenspel, taal-/spraakontwikkeling, atelier, sociaal-emotionele ontwikkeling, ontdekken, beweging en wiskunde. Kinderen rouleren per ruimte. Dit vraagt een strakke planning die men samen opstelt. Alles is zeer geordend en strak gepland. Voor kinderen valt er heel veel te leren.

 's Middags brachten we een bezoek aan kinderdagverblijf Fiorella. Dit kinderdagverblijf staat in een achterstandswijk, waar de kinderen thuis weinig stabiliteit hebben. Kwaliteit is hier dan ook het belangrijkste en bezetting minder. De opzet qua gebouw leek sterk op dat van vanochtend, alleen staat hier alles in het teken van spelen. Door het spelen leert men.

Ook hier weer vijf verdiepingen met de ruimtes als uitgangspunt: Atelier, beweging enzovoort. Alleen is het niet zo gestructureerd. Er zijn veel minder kinderen, dus de kinderen kunnen kiezen waar ze willen spelen. Eén van hun slogans: ‘Wat kinderen doen heeft altijd zin’ (zelfs als wij het onzinnig vinden). Daar waar vanochtend alles strak en geordend was, is het hier speels, rommelig, meer huiskamerachtig. We hebben weer veel indrukken op gedaan en hadden nog veel stof om met elkaar over te praten. 's Avonds hadden we een vrije avond, die iedereen zelf kon invullen.

 Anja Struikman

 _________________________________________________________________________________

Dagverslag 4 juni 2012 Berlijnreis

Na een goede nachtrust (voor de één wat langer dan voor de ander), waren we klaar voor de tweede dag. Het reizen met de S-bahn, U-bahn en M-bahn is een vak apart, het vinden van elkaar dus ook. Soms rennen we bahn in, bahn uit onder leiding van Leontine.

We hebben vandaag gesproken met Annet Houtem van de opleiding voor pedagogisch medewerker, zij is ook een partner in deze studiereis. Zij vertelde ons veel over de kinderopvang in Duitsland. Enkele punten die mij opvielen waren: moeders hebben 12 maanden ouderschapsverlof en vaders kunnen er nog twee maanden aan vastplakken, een lange papadag dus. Kinderen gaan vanaf 1,5 jaar naar de opvang en komen minimaal voor vijf uur per dag en vijf dagen per week (ouders werken fulltime). Kinderen met een beperking zitten in de groep en krijgen extra ondersteuning van een pedagogisch medewerker die daar weer speciaal voor opgeleid is. Kinderopvang biedt de kinderen Opvang, Opvoeding en Vorming. In Berlijn betaal je niets voor de opvang, alleen voor het eten betaal je een kleine vergoeding. Het grote verschil met Nederland in de opvang is, dat hier veel kinderen zijn en weinig personeel. Wil je dus een jaartje in Berlijn komen werken, er zijn nog mogelijkheden!

Na de uitleg van Annet hebben we een kijkje genomen in het kinderdagverblijf waar we te gast waren. Dit is een tweetalig kinderdagverblijf (Nederlands en Duits, maar er zijn ook andere combinaties van talen mogelijk). Verrassing van dit kinderdagverblijf is het geweldige buitenterrein.

Na een overheerlijke lunch, wederom bij een Italiaan, konden we een uurtje uitbuiken in de
S,U en M-bahn.

's Middags hebben we een bezoek aan de Montessori Kindergarten gebracht. Wat gelijk opviel was, dat het een prachtig rond gebouw is met in het midden een speeltuin, zeg maar speelpaleis. Er zijn acht groepen. Elke groep heeft twee vaste lokalen, niet groot, maar wel met Montessori-materiaal en twee pedagogisch medewerkers op 15 kinderen. Er is veel structuur in de groep.

Verrassing van de middag: de aanwezigheidsmelding. Als je binnenkomt, hangt er een bord met foto’s en namen van de kinderen. Kinderen leggen hun foto bij de leiding op het bureau als ze de klas binnen stappen. Als ze naar buiten gaan dan neemt de leiding deze mee en controleert ze regelmatig. Wanneer de kinderen naar huis gaan, gaat de foto weer terug op het bord.

Groetjes uit Berlijn

______________________________________________________________________________

Dagverslag Berlijnstage 3 juni 2012

Om 13.30 uur was iedereen op het vliegveld Schiphol. De bagage inchecken en naar het vliegtuig. Jessica, Brigit en Wendy de Water hadden nog nooit gevlogen maar ze hebben onderweg erg genoten, op wat oorpijn na. Na de landing de koffers ophalen en op zoek naar meerdere taxi's om ons naar de appartementen te brengen. Na aankomst moesten we nog even wachten tot iedereen er was voordat we ons appartement konden gaan bewonderen. Iedereen heeft zijn eigen slaapkamer dus we zijn erg content.

Om kwart voor acht hadden we afgesproken bij U-Bahn om lekker uit eten te gaan. Daar moesten we nog even op zoek naar iedereen maar toen iedereen compleet was, begon onze reis door Berlijn naar het restaurant. We gingen eten bij Clarchens Ballhaus, een restaurant met lekkere Italiaanse gerechten. Met een volle maag gingen we terug naar het appartement om nog even te ontspannen en daarna lekker te slapen. Morgen hebben we weer een volle agenda maar dat horen jullie later weer.

Groetjes Isabella Hes